Người thái luyện mình – Kỳ cuối: Đạo và đời

421

Khi tôi mới đến Thái Lan, Michael Thái Bình, một Việt kiều có thâm niên bảy năm sống ở tỉnh Chiang Mai, vùng Doi Sa Ket, kể với tôi về một trong những ấn tượng đầu tiên của anh với đất nước này.

Khi tôi mới đến Thái Lan, Michael Thái Bình, một Việt kiều có thâm niên bảy năm sống ở tỉnh Chiang Mai, vùng Doi Sa Ket, kể với tôi về một trong những ấn tượng đầu tiên của anh với đất nước này: “Có lần gia đình mình đi vắng cả tuần mà quên đóng cửa, khi về mọi thứ trong nhà vẫn nguyên xi”.

Anh Phrue Odochao, người đã đi bộ hơn 700km để nói lên tiếng nói của bộ tộc mình – Ảnh: Hồng Vân

Thật thà như người Thái

Những câu chuyện về Thái Lan của Michael khiến tôi thấy êm ái. Chỉ sáu tháng sau đó, khi đến tỉnh Phrae để đi rafting (chèo thuyền mạo hiểm trên sông) tôi có dịp kiểm chứng lời kể của Michael.

Làng Sa-iep thuộc tỉnh Phrae nổi tiếng với rừng gỗ teak và con sông Yom đổ nước về Bangkok. Năm ngoái, một đoàn sinh viên Mỹ đi rafting trên sông Yom đã tặng toàn bộ dụng cụ rafting cho làng, từ đó dân làng muốn mở dịch vụ du lịch sinh thái rafting trên sông Yom. Chúng tôi may mắn làm “chuột bạch”, những khách hàng đầu tiên của họ.

Làng không có khách sạn nên chúng tôi phải ở trọ tại nhà dân. Các ngôi nhà trong làng hoàn toàn bằng gỗ teak theo kiểu truyền thống Thái Lan tuyệt đẹp. Tầng trệt là phòng khách, nhà bếp, nhà vệ sinh với ba bức tường trống hoác như thể người dân nơi đây không cần che đậy, không lo mất mát tài sản riêng. Tầng hai được dùng làm phòng ngủ, bài trí đơn sơ. Chúng tôi ở nhà vợ chồng anh Noy và chị Pia. Toàn bộ tài sản có giá trị: tivi, tủ lạnh, máy giặt, máy vi tính, xe máy… họ để ở tầng trệt. Cửa cổng chỉ đóng cho có lệ chứ không khóa về đêm. Mấy trăm ngôi nhà trong làng đều rất “hớ hênh” như vậy mà chưa từng bị mất cắp.

Anh Tho, một trai làng 30 tuổi, tự hào nói: “Làng chúng tôi không có ăn trộm. Đến mùa lúa, người làng sẽ tự động đến cấy và gặt giúp những gia đình neo đơn có người già, phụ nữ”.

Cũng ở làng này, mỗi năm người dân đều làm lễ “xuất gia” cho những cây gỗ teak trong vườn quốc gia. Hoạt động này thu hút đông đảo báo chí và người dân trong nước tham dự. Sự kiện này quảng bá hữu hiệu về hoạt động bảo tồn rừng do người dân địa phương tự quản.

Nếu ai đó nói rằng cây là vô tri thì có lẽ người Thái không hoàn toàn đồng ý như vậy. Họ tin cái cây cũng như con người, có tri giác và biết hướng thiện. Vào nhiều dịp trong năm, người Thái khắp cả nước làm lễ “xuất gia” cho cây. Đối với những cây đã thành Phật (có thể nhận ra vì chúng được quấn cà sa quanh thân), người Thái đối xử tôn nghiêm, kính trọng, tránh không xâm phạm đến cây. Vì lẽ này, việc công nhận phật tính của cây còn là một sáng kiến hữu hiệu chống lại nạn phá rừng. Cây không có mùi hôi từ những người thích bị bệnh “tiểu đường” như một số gốc cây ở Việt Nam ta.

Đạo song hành đời

Để khuyến khích người dân bớt rượu chè, các bác sĩ ngành sức khỏe cộng đồng kêu gọi không uống rượu trong mùa chay Đức Phật, từ rằm tháng 7 đến rằm tháng 10 âm lịch. Nhiều người Thái hưởng ứng cuộc vận động này vì mùa chay là mùa linh thiêng.

Ngày đầu tiên của mùa chay, tôi không thể tin vào mắt mình khi nhiều quán bia… hò hẹn đóng cửa kín mít. Một số quán khác đìu hiu 1, 2 bàn, dù cùng thời điểm vào ngày thường quán không còn bàn trống. Không khí ăn nhậu của những ngày thường như… đã chết!

Điều buồn cười là vào đúng ngày cuối của mùa chay, người Thái nam nữ, già trẻ… tràn ra đường, ra bãi biển, quán xá, bãi cắm trại… đàn hát, uống rượu tưng bừng. Họ tiệc tùng như để thỏa mãn 90 ngày bị hạn chế. Chỉ người Thái mới biết họ thực hiện giới luật thứ năm về không uống rượu và sử dụng chất kích thích nghiêm túc như thế nào.

Còn có hình bóng của đạo Phật trong nhiều vấn đề thời sự lâu dài của Thái Lan, ở những cuộc biểu tình lớn nhỏ, từ ôn hòa đến gay cấn ở nhiều tỉnh thành. “Khi phải chọn đến giải pháp cuối cùng là biểu tình, chúng tôi luôn dùng lời răn dạy của Đức Phật làm kim chỉ nam hành động và cam kết biểu tình ôn hòa” – chị Dawan Chantarahassadi, một thủ lĩnh môi trường ở Samut Phrakan, và nhiều “đồng nghiệp” khác khẳng định. Thậm chí người dân ở tỉnh Samut Phrakan còn khiêng tượng nhà sư đi theo các cuộc biểu tình của họ.

Nếu bạn đọc thắc mắc bản thân việc biểu tình đã là không hợp với chữ ôn hòa thì câu chuyện về hành trình đi bộ theo phương pháp bộ hành thiền định dài 49 ngày ròng rã qua hơn 700km từ Chiang Mai đến Bangkok của anh Phrue Odochao, một người dân tộc thiểu số Thái – Karen, đáng để suy ngẫm.

Cộng đồng người Thái – Karen của anh Phrue ở làng Pa Kha Nai, tỉnh Chiang Rai có nguy cơ bị buộc tội sinh sống bất hợp pháp và phải di dời nếu khu rừng họ đã ở từ hàng trăm năm nay trở thành rừng quốc gia. Anh cho biết: “Từ thuở chưa có luật pháp, người dân tộc thiểu số đã coi rừng là nhà, tôn kính và thờ cúng từ ngọn núi, dòng sông đến cỏ cây. Đùng một cái, lối sống của chúng tôi bị cho là có hại cho môi trường. Khu rừng phải được trở thành rừng quốc gia để được bảo vệ hoàn toàn khỏi người dân tộc thiểu số”.

Cho rằng có sự hiểu nhầm về phương pháp canh tác nông nghiệp của người dân tộc, anh Phrue đi bộ miệt mài suốt từ Chiang Mai đến Bangkok để giải thích với người dân về tập quán của người dân tộc thiểu số và kêu gọi sự chú ý của người thành thị về mô hình cộng đồng bảo vệ rừng. Nỗ lực của anh bị hững hờ dù cuộc bộ hành hơn 700km của anh là hành trình phi thường trên đôi chân của một người bình thường.

Anh ngậm ngùi cho biết: “Khi bạn đi một mình và là một người dân thường nhỏ bé, vấn đề của bạn không nhận được sự quan tâm. Khi bạn có một hai ngàn người đồng hành, bạn có cơ may gặp được một chuyên viên. Có năm sáu ngàn người đồng hành, bạn có thể gặp được thư ký hội đồng thành phố… Trong khi đó, những lúc có đông người dân tụ tập là cảnh sát đến và cho rằng người dân đang gây rối trật tự công cộng”.

Ở tỉnh Rayong, nơi có Khu công nghiệp Map Ta Phut nổi tiếng vì đã gây ô nhiễm nghiêm trọng đến đất, nước và không khí, người dân đã bị giằng xé vì không thể giải thích tại sao một “bất công khí hậu” như Map Ta Phut lại có thể xảy ra trong thời gian dài mà không nhận được sự quan tâm thích đáng.

Bác Noi Jaitang, một người dân ở Map Ta Phut, day dứt: “Phần lớn người dân Thái Lan theo đạo Phật, thuyết từ bi dạy rằng người với người phải yêu thương nhau. Ô nhiễm đã gây ra sáu cái chết cho người thân của tôi và hàng trăm cái chết của bà con ở đây, mà vẫn chưa chạm tới trái tim của nhà chức trách và những người ủng hộ tăng trưởng bằng GDP”.

Trong 10 năm trở lại đây, vấn đề ô nhiễm ở Khu công nghiệp Map Ta Phut là chủ đề nóng trên báo chí Thái Lan bởi sự khốc liệt của nó mà hệ quả là những mất mát về tính mạng, tài sản của người dân. Đạo Phật và từ bi là vũ khí cuối cùng để người dân Map Ta Phut kêu gọi sự đồng cảm của đồng bào mình.

HỒNG VÂN

(Tuổi Trẻ Online)