Xuân dưới góc nhìn của khoa học – Triết học Phật giáo

21791

Mỗi lần nghinh rước xuân trần gian, xuân của tháng năm thời tiết, ta nên cẩn trọng tự xét lại tâm mình, để những phút giây suy tư quán sát hành vi, tâm niệm suốt dòng năm tháng đã qua.

Kính thưa quý vị! Xuân Ất Mùi sắp đến, trước hết, nói đến Tết thì Tết gợi cho ta cái ý niệm năm hết, kết thúc tất cả cái gì cũ, đã chất chồng tròn đủ một tuổi đời và chúng ta sẽ tiếp nhận thêm một tuổi mới với hy vọng những điều may mắn mới mẻ tốt đẹp trong năm mới. Như trẻ con cởi chiếc áo cũ, vui mừng mặc lên người chiếc áo mới với nụ cười trong trẻo mừng vui thích thú. Nhưng tất cả ý niệm về xuân tết cũ mới đều là sản phẩm của con người, do con người tạo ra và đặt để cho nó, trãi qua thời gian lâu dài, qua lớp lớp thế hệ, để rồi hình thành quan niệm suy tư tập quán truyền thống. Xuân mang ý nghĩa tăng trưởng nguồn sống cho vạn loại sinh linh. Xuân mang lại nguồn sống của vạn vật đâm chồi nẩy lộc tốt tươi như thế nào, thì ngày đầu năm xuân mới người ta cũng vui vẻ chúc cho nhau những điều lành tốt như thế ấy. Trong những ngày xuân mới, con người hết sức kiêng cữ lời nói, cố tránh việc làm không hay đẹp, ta thường trao tặng cho nhau những món quà xinh, tốt, với nụ cười lời chúc “hạnh phúc, may mắn, tăng thọ, phát tài, phát lợi, bình an.”

Ngày xuân tết, chúng ta còn thấy giấy đỏ, chữ vàng dán trước cửa nhà với những câu chúc tết như: “Địa cửu, Thiên trường” – “Phúc như Đông hải, thọ tỷ Nam sơn” – “Vạn sự cát tường như ý”- “Phúc lộc thọ khang ninh”- “Tài lộc như thủy nhập môn” v.v…Đủ những lời hay ý đẹp để nói lên ý nghĩa hy vọng an lành cầu chúc cho nhau được may mắn hạnh phúc trường cửu trong ngày đầu năm mới.  Nhưng có một điều chúng ta không thấy chúc cho nhau đó là: “Năm mới cố gắng tinh tiến làm lành, tu tâm sửa tính hơn.”  Lời chúc nầy đích thực là căn bản sản sinh hạnh phúc chân thường, con người sẽ có tương lai sáng lạn huy hoàng trường cửu, ấy thế mà người ta lại quên! Chính vì quên, thiếu hay không để ý hoặc xem thường việc tu bồi phúc đức, sửa tính, tu tâm nên không khuyến khích chúc cho nhau tinh tiến hướng về nẻo thiện, trong năm mới. Do đó mà những lời chúc tụng tốt lành trên kia trở thành thói quen, tập tục, nếu không muốn nói là những lời sáo ngữ, không thực tế chút nào. Vì sao? Bởi vì “Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ.”  “Người trồng cây hạnh người chơi, ta trồng cây phúc để đời mai sau.”  Vậy thì may mắn hạnh phúc là do ngoại cảnh hay nội tâm? Không tu tâm sửa tính, tức là tâm không tu, tính không sửa, không lo làm việc lành thiện, chỉ biết mãi mê tham danh đoạt lợi ích kỷ, đố kỵ, thị phi hơn thua thì làm sao có phúc như Đông hải? Không biết bố thí, trì giới, phóng sinh, thực hành theo tâm hạnh nhân đức từ hòa của Thánh hiền, chỉ biết chạy theo tham sân danh lợi trần tục thì làm sao được tuổi thọ như Nam sơn?  Chúng ta muốn được phúc lộc thọ, địa cửu thiên trường mà chúng ta không nhiệt tình làm phúc, không tu tâm sửa tính, không khởi tâm lành thiện, nhẫn nhục khiêm tốn, không cố gắng vun bồi phúc đức thì làm sao có được phúc lộc thọ? Phúc lộc thọ, an vui may mắn hạnh phúc không phải do tranh danh, đoạt lợi mà có được, mà phải chính do nội tâm của chúng ta tạo nên bằng gắng công tu phúc, bồi đức.  Không có tu tâm sửa tính hành thiện thì nhất định không thể nào có được phúc lộc thọ và rất ít có được những phút giây tâm hồn định tĩnh thanh thản vui tươi thưởng xuân, dù đang sống trong lâu đài tiền kho bạc biển, trong mùa xuân bướm lượn, hoa cười, áo mới, pháo nổ cũng vẫn thấy lo âu, sầu khổ trong mùa xuân. Thế nên cổ đức nói: “Tâm xuân vũ trụ đều xuân. Tâm buồn thế giới đâu đâu cũng buồn” là vậy.

Xuân đến tự nó đã mang ý nghĩa kết thúc những tháng ngày đông hàn lạnh lẽo, giá buốt lê thê, để kết tụ khí trời đổi tiết mát dịu, vạn vật căng nhựa xuân, nẩy mầm ra lộc, nở hoa. Xuân đến là dịp đoàn viên sum họp, hội ngộ đặt định, dự tính kế hoạch xây dựng cơ đồ, thay cũ đổi mới. Vì vậy, xưa nay không ai bảo ai, nhưng mọi người cùng ý niệm xuân là hy vọng, là nguồn sống, là đời thêm tuổi mới, là tương lai sáng ngời. Ta hãy nghe những người được sự may mắn trên đường đời, họ cười vui hớn hở khi xuân tết đến:

“Xuân mang đến bao nguồn vui khôn xiết

 Xuân tưng bừng bao yến tiệc trò vui

 Suốt năm dài an ủi chỉ xuân thôi

Xuân Tết đến, đời tôi thêm nguồn sống”.

Thật vậy, đối với người gặp may mắn trong sự nghiệp, phát đạt trên đường đời, hạnh phúc trong gia đạo, thì xuân tết là dịp để cho họ tạo nguồn hoan lạc phô bày thể diện. Với hạng người nầy, xuân tết là tăng thêm nỗi vui tươi, trên miệng nở rộng nụ cười đắc ý, và họ nới rộng vòng tay kết thân bạn hữu trong những ngày xuân mới. Với hạng người may mắn trên đường đời này, họ rất thiết tha vui mừng hỷ hả trong mùa xuân. Bởi đây là dịp tốt để cho họ có lý do nghỉ ngơi hưởng thụ.  Xuân đến còn là cơ hội để cho họ chưng diện phô trương những gì mà người đời cho là quí giá. Xuân mới còn là sự đền bù sau suốt thời gian mười hai tháng tròn, họ đã bôn ba dong ruổi ngược xuôi để gia đình được dư giả giàu có, chạy lo cho bà con họ được khá giả hơn người. Suốt năm đã tận dụng bộ óc và sức lực cho tiền tài danh vọng, nên họ không bỏ mất bất cứ một cơ hội tốt nào về việc thu lợi. Càng được lợi lộc, họ càng xông pha. Họ xông pha bất kể khổ nhọc. Vì danh lợi tiền tài mà họ phải trải thân bươn chải. Họ xông pha miệt mài, có lúc phải nhịn ngủ, không kịp ăn, miễn thu được nhiều lợi lộc là họ vui rồi. Vì vậy, xuân tết đến, ngoài dịp để họ nghỉ ngơi, kiểm điểm lại năm qua thu lợi được bao nhiêu, xuân mới còn là dịp để rút kinh nghiệm cho năm tới làm cách nào thu lợi nhiều hơn nữa. Ngoài ra, và điều nầy mới đích thực thầm kín ước ao trong đáy lòng sâu thẳm của  họ, đó là xuân tết đến còn là dịp để cho họ ngầm khoe khoang với mọi người bằng những trang sức áo quần mới đẹp, nữ trang đáng giá, nhà cửa sang trọng, bạn bè giàu sang đông đảo. Vì vậy, họ rất là thiết tha với Xuân, vui mừng với Tết. Xuân tết đến đối với họ rất là cần thiết, rất là ý nghĩa, rất là thiết tha:

“Xuân đã đến, xin nàng xuân ở mãi

 Để cho ta thoải mái được những ngày

 Nàng ra đi, ta chua xót đắng cay

 Đâu còn dịp để phô bày hạnh phúc

 Nàng xuân hỡi, sao nàng về có lúc

 Nàng đi rồi, ta ngơ ngẩn tiếc thương

 Lòng ta đây vẫn còn mãi vấn vương”…

Nhưng xuân của đất trời là xuân hạn cuộc luân lưu theo tháng năm thời tiết, xuân đó đến để rồi đi, lưu lại sau lưng bao nhiêu thịnh suy cho người trần thế, để lại bao nhiêu trạng thái hợp tan đổi đời còn mất buồn vui cho người đời và vạn vật. Thật ra xuân không cố ý đến, cố tâm đi. Không phải mỗi lần xuân đến là hoàn toàn mang lại nguồn vui cho vạn loại. Xuân vô tình đến, vô tình đi. Xuân đến đi tùy thời đúng lúc, chẳng phải muốn mà được, nào phải chờ mà nên. Xuân đến, trần thế có làm ngơ phó mặc thì xuân cứ vẫn đến. Xuân đi, dù có luyến tiếc níu kéo xuân vẫn cứ đi. Xuân đến xuân đi chẳng vướng bận gì với người trần thế.

Theo tinh thần khoa học, triết học Phật giáo chúng ta muốn đạt được lòng xuân muôn thuở, ý xuân muôn thời, hồn xuân phơi phới khắp nơi, thì cần phải thanh tịnh hóa lòng mình, để lòng mình hòa điệu cùng với vũ trụ vạn vật, mới thật sự trọn hưởng nguồn xuân bất tận, đó là xuân đạo hạnh. Có gột rửa tu sửa tâm ta trong sạch, trong sạch như băng tuyết, tươi mát như hoa sen, thì hồn xuân hạnh phúc hiển bày. Nếu có được cái nhìn phú,quý,lợi,danh như hoa trổ trên đá như lá trôi trên nguồn, thì ta mới tự tại giữa cảnh đời, thể nhập được bản tính thường tịch nhiên của vạn pháp. Một khi lòng chẳng vướng mắc, bận tâm thế sự thăng trầm, liễu giải tình người bất định, thì sẽ được thưởng thức mùa xuân chân thường, mùa xuân miên viễn đầy hoa nở bướm lượn, chim hót trên hoa lá xanh tươi, niềm vui thanh thoát từ cõi lòng người và khắp cùng vạn vật, như thiền tăng thể nhập diệu lý kinh Pháp-Hoa, hiển bày tâm cảnh thể nhập bản tính thường nhiên của vạn pháp:

“Chư pháp tùng bản lai

Thường tự tịch diệt tướng

Xuân đáo bách hoa khai

Hoàng anh đề liễu thượng”.

Nghĩa là:

“Các pháp xưa nay tự bản lai

Chẳng sinh chẳng diệt cũng chẳng hai

Chim hót bướm hoa cảnh liễu thắm

Tâm xuân hòa vũ trụ tâm khai”.

Đó là tâm xuân, đích thực là mùa xuân thực tại thường hằng, mùa xuân chân thường miên viễn. Một khi lòng buông thả, tâm thanh tịnh thì cảm nhận trời xuân bướm lượn, hoa cười, liễu thắm, chim hót, trời xanh, vũ trụ an lành hạnh phúc. Ngược lại, khi lòng người còn phiền não, tâm người chưa khai thông, ý người còn vướng mắc bận lòng thế sự, thì còn sống trong xuân huyễn mộng. Nghĩa là chúng ta còn say túy lúy, còn sống trong đại mộng trầm luân. Còn say còn mộng thì quan niệm, lời nói, việc làm đều là vọng tưởng, hạnh phúc chỉ là hạnh phúc mong manh chứ không chân thật thường còn. Đã là vọng thì còn có tướng trạng sống chết, sinh diệt, thăng trầm, còn mất. Đã là vọng thì vô thường huyễn mộng, dù cho có lý luận đến đâu cũng không thoát khỏi vòng lẩn quẩn của hư vọng khổ đau. Nên ý niệm về xuân mới cũng theo đó mà định kỳ có hạn cùng với trạng thái nẩy nở tàn phai. Mãn-Giác thiền sư đời Lý đã đạt đến cảnh giới tâm an, lý đắc, bắt nhịp cảm thông, thể nhập mùa xuân đạo hạnh, mùa xuân miên viễn, mùa xuân thường tại không thời gian, mùa xuân chân thường không biên giới ngài nói:

“Xuân khứ bách hoa lạc

Xuân đáo bách hoa khai

Sự trục nhãn tiền quá

Lão đầu tùng thượng lai

Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận

Đình tiền tạc dạ nhất chi mai”.

Nghĩa là:

“Xuân đi trăm hoa rụng

Xuân đến trăm hoa cười

Trước mặt việc đi mãi

Trên đầu già đến rồi

Đừng bảo xuân tàn hoa rụng hết

Hôm qua sân trước một cành mai.”

Chúng ta muốn có mùa xuân chân thật miên viễn, vạn vật hiền hòa, muôn hoa sắc thắm khắp cõi lòng và khắp cả trần gian, thì tâm ta trước phải thật sự thanh thản nhẹ nhàng, thản nhiên trước mọi tình huống của thế sự vô thường mộng huyễn. Đạo Phật là đạo như thật, phải trực diện với sự thật để từ đó nhận chân thực trạng hoàn cảnh và tâm tình nhân thế. Phải nghĩ thật, nói thật, hiểu như thật và làm thật, mới phân định chân giả, bỏ tà quy chính, tránh vọng về chân. Bởi thế, nên nói đạo Phật là đạo của lẽ sống chân thật, là chính đạo, đạo của con người làm cho con người tiến bộ, giác ngộ giải thoát. Vậy Tết là dịp để cho người có tâm lành, Phật tử chúng ta tự kiểm điểm suốt một năm qua, đã hưởng trọn một tuổi đời rồi mà ta đã làm gì trong thời gian 12 tháng qua? Hãy nên bình tâm định thần để tự tính thanh tịnh mà chân thành tự hỏi lòng xem, ta đã có thêm gì về đạo đức tự lợi, lợi tha, để rút ngắn đường xa đến bầu trời quang đãng an lạc của đức Di-Lặc? Ta có bao giờ tự hỏi vậy chưa?      Do vậy nếu khéo biết tu niệm, dùng pháp Phật gột rửa tâm hồn cho lòng thanh tịnh trong sáng, thì tâm sẽ không còn bị ràng buộc, giới hạn theo mùa xuân tháng năm, và như thế chúng ta không còn những phàm tình liên lụy thăng trầm. Khi lòng ta phẳng lặng trong mát như ánh trăng rằm, tâm trong như nước đại dương lặng sóng, hồn ta như gió thoảng, như trăng trong chiếu mát khắp vạn vật vũ trụ, thì ta đã thể nhập xuân chân thường, chân lạc, chân ngã và chân tịnh. 

Như vậy để đạt được xuân Di-Lặc hạnh phúc miên trường muôn thời, muôn thuở, vun bồi tận hưởng mùa xuân đạo hạnh thanh thoát, ta phải ý thức một cách rõ ràng rằng, mỗi lần xuân về, ta lại bước gần kề đến bờ già chết, biệt ly. Mỗi lần nghinh rước xuân trần gian, xuân của tháng năm thời tiết, ta nên cẩn trọng tự xét lại tâm mình, để những phút giây suy tư quán sát hành vi, tâm niệm suốt dòng năm tháng đã qua, hồi quang phản chiếu, cố gắng gạn lọc tâm ý, đoạn trừ phiền não, tạo cơ hội học hỏi điều lành, tu tâm dưỡng tính, tích cực thực hành việc phúc thiện, tích lũy công đức, hướng đời mình đi trên con đường thánh thiện. Luôn luôn nhớ như thế và làm được như thế là ta dễ dàng tiếp nhận nguồn sống an lành trong ánh sáng xuân dương với muôn ngàn hoa bướm ngát hương đón chào, và đồng thời tắm mát ánh xuân Di-Lặc muôn thời muôn thuở ngập tràn vũ trụ nguồn an lạc, hạnh phúc.  Xuân chỉ thật sự đến với những người có cõi lòng thanh tịnh. Hạnh phúc thật có với những người biết tri túc, buông xả. Ấy là đạt được mùa xuân thường tại. 

“Tâm xuân vũ trụ đều xuân

Tâm cười vạn loại nơi nơi đều cười”./.

Tài liệu tham khảo:

Xuân Trong Cửa Thiền- Hòa thượng Thích Thanh Từ- NXB Tôn giáo. 2005

Xuân Phụng Hoàng- Hòa thượng Thích Thanh Từ- NXB Tôn giáo. 2008

Thân Người Khó Được Phật Pháp Khó Nghe- Hòa thượng Thích Thanh Từ- NXB. 2010

Kinh Bát Đại Nhân Giác- Hòa thượng Tinh Vân- NXB Tôn giáo. 2001

Theo: SC Đồng Hòa/ Đạo Phật ngày nay